İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini konuşmaya başladığımız hemen her görüşmede aynı soru çıkıyor: “Bizim işyeri hangi tehlike sınıfında?” Soru basit görünür ama cevabı, işletmenin yıllarca sürecek İSG düzenini belirler. Görevlendirilecek uzmanın belge sınıfından risk analizinin ne sıklıkla yenileneceğine kadar pek çok şey bu tek başlığa bağlıdır.
Uygulamada sık karşılaştığımız durum şu: işveren tehlike sınıfını yaptığı işe bakarak tahmin ediyor, oysa mevzuat işin kendisine değil, işyerinin SGK’ya bildirilen NACE koduna bakıyor. Tahmin ile kayıt birbirini tutmadığında, eksik ya da fazla yükümlülükle çalışılmış oluyor.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işyerlerinin tehlike sınıfları, Bakanlık tarafından NACE Rev.2 faaliyet sınıflaması esas alınarak belirlenir. Sınıflar, İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’nin ekindeki listede tek tek sayılmıştır ve üç tanedir: az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli.
Burada gözden kaçan ayrıntı şudur: listedeki sınıflar altılı NACE kodlarına göre tanımlanmıştır. Yani “41.20” değil, “41.20.01” düzeyinde. İşyerinin sınıfını belirleyen şey, faaliyetin genel adı değil bu altı haneli koddur.
Sınıf yalnızca bir etiket değildir; doğrudan maliyet ve takvim demektir:
Sınıfın bir basamak yanlış bilinmesi, uzman süresinin iki katına çıkması ya da eğitimin üç yıl yerine her yıl tekrarlanması anlamına gelir.
İşverenlerin çoğu tehlike sınıfını öğrenmek için SGK işyeri sicil numarasına bakar. Bu doğru bir refleks, ama tek başına yeterli değildir.
26 haneli SGK işyeri sicil numarasının baştan ikinci ile beşinci haneleri işkolu kodunu verir. Bu kod NACE’nin dörtlü karşılığıdır. Tehlike sınıfı ise az önce belirttiğimiz gibi altılı kodda tanımlıdır. Yani sicil numarası, sınıfı belirleyen son iki haneyi içermez.
Bu teorik bir incelik değil, sahada karşımıza çıkan bir durum. Somut bir örnek: 96.01 işkolu tekstil ürünlerinin yıkanması ve temizlenmesini kapsar. Altındaki altılı kodlar ise şöyle ayrışır:
| Kod | Faaliyet | Tehlike sınıfı |
|---|---|---|
| 96.01.01 | Çamaşırhane hizmetleri | Az tehlikeli |
| 96.01.02 | Halı ve kilim yıkama | Az tehlikeli |
| 96.01.03 | Tekstil ürünlerini boyama | Tehlikeli |
| 96.01.04 | Kuru temizleme | Çok tehlikeli |
| 96.01.05 | Ütüleme hizmetleri | Tehlikeli |
Sicil numarasında ikisi de “9601” görünen iki işletmeden biri az tehlikeli, diğeri çok tehlikeli sınıftadır. Aradaki fark, çalışan başına aylık 10 dakika ile 40 dakika uzman süresi, 6 yılda bir ile 2 yılda bir risk analizi ve C sınıfı ile A sınıfı uzman demektir.
Aynı durum başka işkollarında da var: 35.13 kodunda elektrik enerjisinin dağıtımı çok tehlikeli, elektrik sayaçlarının bakımı az tehlikelidir.
Bu yüzden yalnızca dörtlü koda bakarak “sizin işyeri şu sınıfta” demek, işletmelerin bir bölümü için baştan yanlış bir cevaptır.
1. Resmî kayıtlarınız. İşyerinizin tehlike sınıfı, İSG-KATİP üzerindeki işyeri kaydınızda ve SGK işyeri bildirgenizde yer alır. Bağlayıcı olan kaynak budur.
2. Tebliğ ekindeki liste. Resmî liste iki binden fazla satırdan oluşur. Kodunuzu biliyorsanız bulabilirsiniz, ama uzun bir tabloyu gözle taramak gerekir.
3. Sorgulama aracımız. Sitemizdeki tehlike sınıfı sorgulama aracına NACE kodunuzu, faaliyet adının bir bölümünü ya da doğrudan SGK işyeri sicil numaranızı yazmanız yeterli. Sonucu birkaç saniyede görürsünüz.
Çoğu sitede yayımlanan tehlike sınıfı listeleri, dörtlü koddan tek bir sınıf üretir. Yukarıdaki 96.01 örneği bunun neden sakıncalı olduğunu gösteriyor.
Bizim aracımız farklı çalışır: sicil numaranızdaki dörtlü kodun altındaki bütün altılı kodları kontrol eder. Hepsi aynı sınıftaysa net cevap verir. Farklı sınıflar varsa kesin cevap vermez, adayları listeler ve tam altılı kodunuzu seçmenizi ister. Yanlış bir sınıfı kesinmiş gibi söylemektense “burada iki ihtimal var” demeyi tercih ediyoruz.
Aracı yayına almadan önce, gerçek işyeri kayıtlarıyla sınadık: Bakanlıkça sınıfı belirlenmiş 500 işyerinin verisiyle karşılaştırdığımızda araç, 405 işyerinde doğrudan doğru cevabı verdi, kalan işyerlerinde ise kesin cevap yerine aday listesi gösterdi. Kesin cevap verip yanlış söylediği işyeri sayısı sıfırdır.
Kayıttaki NACE kodu, işletmenin fiilen yaptığı işi yansıtmıyor olabilir. İşyeri açılışında seçilen kod zamanla gerçeği temsil etmez hâle gelmiş olabilir ya da faaliyet değişmiş olabilir.
Böyle bir durumda yapılacak şey tehlike sınıfını tartışmak değil, NACE kodunu düzeltmektir. Kod düzeldiğinde sınıf kendiliğinden doğru hâle gelir. Düzeltme için SGK’ya başvurulur ve fiilî faaliyeti gösteren belgeler sunulur. Kod değiştiğinde uzman görevlendirme süreleri, eğitim yükümlülükleri ve risk analizi takvimi de yeniden hesaplanmalıdır.
Çalışan sayısı 50’nin altındaki az tehlikeli işyerlerinin yükümlülükleri konusunda sıkça yanlış bilinen noktaları ayrı bir yazıda ele almıştık.
Güveniş OSGB olarak İstanbul genelindeki işletmelere iş sağlığı ve güvenliği hizmeti veriyoruz. Tehlike sınıfınızın doğru belirlenmesi, buna bağlı uzman ve hekim görevlendirme sürelerinin hesaplanması, risk analizi ve eğitim takviminin kurulması konularında destek alabilirsiniz. Hizmet alırken nelere dikkat edilmesi gerektiğini ayrı bir yazıda anlatmıştık.
Önce sınıfınızı görmek isterseniz tehlike sınıfı sorgulama aracımızı kullanabilir, işletmenize uygun bir çalışma planı için iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz.